انواع استاندارد رزوه لوله و جدول استاندارد رزوه لوله

در دنیای لوله‌کشی صنعتی، ابزار دقیق، و سیستم‌های هیدرولیک/پنوماتیک، کوچک‌ترین عدم انطباق می‌تواند منجر به نشتی، خرابی تجهیزات، و ضررهای مالی کلان شود. رزوه لوله (Thread)، که شیارهای مارپیچ شکل در اتصالات هستند، وظیفه اتصال محکم و آب‌بندی را بر عهده دارد.

اما برخلاف تصور، رزوه‌ها یکسان نیستند. شناخت انواع استاندارد رزوه لوله، به‌ویژه استانداردهای غالب آمریکایی (NPT) و اروپایی (BSP)، نه یک دانش فنی، بلکه یک ضرورت عملی است. این مقاله جامع از هیدروجم، راهنمای شما برای رمزگشایی از این استانداردها، تفاوت‌های کلیدی و ارائه جدول استاندارد رزوه لوله برای کاربری آسان است.

اصول اولیه و پارامترهای اصلی رزوه لوله

پیش از ورود به جزئیات استانداردها، ابتدا باید عناصر اصلی رزوه را بشناسید.

 رزوه مخروطی (Tapered) در مقابل رزوه موازی (Parallel)

• رزوه مخروطی (Tapered): قطر رزوه به تدریج به سمت انتهای لوله کاهش می‌یابد. (مثل مخروط). آب‌بندی در این نوع رزوه با فشار دادن دندانه‌ها به داخل هم انجام می‌شود و نیازمند آب‌بند کمکی (مانند نوار تفلون یا خمیر) است.
  • مثال‌ها: NPT، BSPT
• رزوه موازی (Parallel): قطر رزوه در تمام طول ثابت می‌ماند. آب‌بندی در این نوع با استفاده از واشر، اورینگ یا گسکت (Gasket) در انتهای رزوه صورت می‌گیرد.
  • مثال‌ها: BSPP (معروف به G)، UNF، Metric

 گام (Pitch) و زاویه دندانه (Thread Angle)

 مهم‌ترین انواع استاندارد رزوه لوله در صنعت

در صنعت، چهار استاندارد غالب هستند که در سیستم‌های پایپینگ و اتصالات هیدرولیک/پنوماتیک مورد استفاده قرار می‌گیرند:

استاندارد NPT: آمریکایی و مخروطی (National Pipe Taper)

NPT رایج‌ترین استاندارد در آمریکای شمالی است. این رزوه همیشه مخروطی است و آب‌بندی آن بر اساس فشردن دندانه‌ها به داخل یکدیگر انجام می‌شود.

 استاندارد BSP: بریتانیایی و اروپایی (British Standard Pipe)

استاندارد BSP در اروپا، آسیا و استرالیا بسیار پرکاربرد است و خود به دو زیرمجموعه تقسیم می‌شود:

• BSPT (Tapered): مشابه NPT، رزوه مخروطی دارد و برای آب‌بندی به نوار آب‌بندی نیاز دارد. (نماد آن معمولاً R است).
• BSPP (Parallel): رزوه موازی (Parallel) دارد و به دلیل موازی بودن، برای آب‌بندی حتماً نیاز به واشر، اورینگ یا حلقه آب‌بندی دارد. (نماد آن معمولاً G است).

 جدول استاندارد رزوه های اینچی (NPT و BSP) – مقایسه کلیدی

این جدول، تفاوت‌های کلیدی بین دو استاندارد اصلی اینچی را نشان می‌دهد و به شما کمک می‌کند تا خطاهای رایج در اتصال را حذف کنید:

 رزوه های دقیق و تخصصی: متریک (Metric) و UNF

علاوه بر رزوه‌های لوله‌ای (Pipe Thread)، در بخش‌های هیدرولیک و اتصالات فشار بالا، از رزوه‌های دقیق متریک و اینچی (موازی) استفاده می‌شود.

 جدول استاندارد رزوه های متریک (Metric – ISO)

رزوه‌های متریک رایج‌ترین در جهان هستند و بر اساس میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شوند. این رزوه‌ها اغلب موازی بوده و برای اتصالات مکانیکی و دقیق استفاده می‌شوند:

جدول رزوه های UNF (Unified Fine Thread)

UNF (Unified Fine Thread) یکی از پرکاربردترین جدول استاندارد رزوه های اینچی غیرلوله‌ای است. این رزوه‌ها بسیار دقیق و دارای گام‌های ریز هستند که در اتصالات ابزار دقیق و هوافضا استفاده می‌شوند:

 چگونه نوع رزوه را تشخیص دهیم؟

در محل کار، زمان و تجهیزات آزمایشگاهی ندارید. برای نحوه تشخیص رزوه لوله، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. تشخیص مخروطی یا موازی بودن: با استفاده از کولیس، قطر رزوه را در ابتدای آن و ۳ تا ۴ دندانه پایین‌تر اندازه‌گیری کنید. اگر قطر کاهش یافته بود، رزوه مخروطی است (NPT یا BSPT). اگر ثابت بود، موازی است (BSPP، Metric یا UNF).
2. اندازه‌گیری زاویه دندانه: با استفاده از شابلون رزوه (گام‌سنج)، زاویه دندانه‌ها را تعیین کنید. زاویه ۶۰ درجه تقریباً NPT و زاویه ۵۵ درجه تقریباً BSP است.
3. تطبیق گام (Pitch): با استفاده از گام‌سنج، تعداد دندانه‌ها در یک اینچ (TPI) یا فاصله دندانه‌ها در میلی‌متر را پیدا کنید و آن را با جدول استاندارد رزوه لوله تطبیق دهید.

نتیجه‌گیری: تخصص در انتخاب، تضمین در عملکرد

در صنعت اتصالات، “تقریباً اندازه صحیح” به معنای نشتی و خرابی است. انتخاب دقیق رزوه بر اساس جدول استاندارد رزوه NPT، BSP و Metric، تنها راه تضمین اتصال محکم و عملکرد پایدار سیستم شماست.

هیدروجم به عنوان مرجع تخصصی اتصالات هیدرولیک، پنوماتیک و ابزار دقیق، آماده ارائه مشاوره دقیق در انتخاب اتصالات با استانداردهای رزوه صحیح برای پروژه‌های شماست.

 

برای اطمینان از صحت رزوه اتصالات در پروژه‌های حساس، قبل از خرید با متخصصان ما در هیدروجم تماس بگیرید. از نشتی‌های پرهزینه جلوگیری کنید!

سوالات متداول (FAQ)

1. تفاوت اصلی رزوه NPT و BSP چیست؟

تفاوت اصلی در زاویه دندانه است: رزوه NPT (آمریکایی) دارای زاویه ۶۰ درجه و رزوه BSP (بریتانیایی) دارای زاویه ۵۵ درجه است. همچنین NPT همیشه مخروطی است در حالی که BSP هم نوع مخروطی (BSPT) و هم نوع موازی (BSPP) دارد.

2. پرکاربردترین رزوه لوله در ایران کدام است؟

 در تاسیسات عمومی ایران، رزوه‌های BSP (به ویژه نوع موازی G) و همچنین NPT بسته به منشأ تجهیزات (آمریکایی یا اروپایی) بسیار رایج هستند.

3. رزوه مخروطی بهتر است یا موازی؟

هر دو کاربرد خاص خود را دارند. رزوه مخروطی (مانند NPT) برای آب‌بندی در شرایط فشار بالا طراحی شده است، در حالی که رزوه موازی (مانند BSPP) آب‌بندی بهتری با واشر یا اورینگ فراهم می‌کند و برای اتصالات با نیاز به باز و بسته شدن مکرر مناسب‌تر است.